NAGRODA im. JANA JĘDRZEJEWICZA DLA NAJLEPSZEJ KSIĄŻKI POŚWIĘCONEJ HISTORII NAUKI I TECHNIKI

 

Żyjący i pracujący w Płońsku Jan Jędrzejewicz (1835–1887), lekarz i astronom, był uczonym cenionym na arenie międzynarodowej i wybitnym popularyzatorem nauki, autorem Kosmografii, wydanej w 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego. Pragnąc uhonorować i spopularyzować tę ważną w dziejach polskiej nauki postać, jak również propagować polskie piśmiennictwo na temat dziejów nauki i techniki, dwie instytucje, Komitet Historii Nauki i Techniki PAN oraz Kasa im. Józefa Mianowskiego – Fundacja Popierania Nauki, zwróciły się do Burmistrza i Rady Miejskiej w Płońsku z propozycją utworzenia cyklicznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza. Pomysł ten spotkał się z życzliwym przyjęciem i 24 stycznia 2013 roku Rada Miejska w Płońsku podjęła uchwałę o ustanowieniu corocznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza dla najlepszej książki poświęconej historii nauki i techniki, wydanej w roku poprzedzającym wręczenie Nagrody. Wysokość Nagrody, która po raz pierwszy została przyznana w 2013 roku, wynosi 10 tys. zł netto. Laureata Nagrody wyłania siedmioosobowa Kapituła, powołana przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN, Kasę im. Józefa Mianowskiego i Burmistrza Miasta Płońska. Wniosek o przyznanie Nagrody mogą zgłaszać przedstawiciele polskiego środowiska naukowego i kulturalnego oraz wydawnictwa, nadsyłając dwa egzemplarze książki wraz z krótkim uzasadnieniem do siedziby Kasy im. Józefa Mianowskiego (więcej informacji w regulaminie Nagrody).

 

Regulamin Nagrody im. Jana Jędrzejewicza (do pobrania)

 

Kontakt: dr Barbara Bienias, Sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Jan Walery JędrzejewiczJAN WALERY JĘDRZEJEWICZ (14 IV 1835, Warszawa – 19 XII 1887, Płońsk), astronom, lekarz. Syn Jana, adwokata, i Ewy Konarzewskiej. Po ukończeniu w 1852 roku warszawskiego gimnazjum realnego rozpoczął studia na Wydziale Architektury Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Porzucił je jednak i ostatecznie w latach 1856–1861 studiował medycynę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego (utrzymując się z korepetycji i lekcji muzyki). Po studiach odbył podróż naukową po Europie, a po powrocie otworzył w 1862 roku praktykę lekarską w Płońsku. Stopniowo gromadził instrumentarium astronomiczne i meteorologiczne. W latach 1872–1875 uruchomił w Płońsku prywatne obserwatorium astronomiczne, którego głównym instrumentem był zakupiony u Steinheila ewkatoriał z obiektywem o średnicy 162 mm, oraz stację meteorologiczną. W 1883 roku uzupełnił wyposażenie obserwatorium refraktorem Cooke’a o średnicy 140 mm.

Najważniejszym wkładem w astronomię są jego obserwacje gwiazd podwójnych, prowadzone od 17 VI 1876 do 4 XI 1887 roku; ich wyniki weszły w skład A General Catalogue of Double Stars Within 121° of the North Pole S. W. Burnhama (Carnegie Institution of Washington, 1906). Rezultaty swoich spostrzeżeń publikował w „Astronomische Nachrichten”, a w „Vierteljahrschrift der Astronomischen Gesellschaft” umieszczał regularnie sprawozdzania z działalności obserwatorium. Opracowywał również i publikował gromadzone przez siebie dane meteorologiczne za lata 1875–1887, poszukując związków między warunkami pogodowymi i pojawianiem się niektórych chorób. Był jednym z najwybitniejszych popularyzatorów nauki swoich czasów: dał wiele odczytów publicznych, umieszczał artykuły w prasie (m.in. „Korespondent Płocki”, „Przyroda i Przemysł”, „Wędrowiec”, „Wszechświat”). W 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego ukazała się jego Kosmografia, uznawana za najlepszy polski podręcznik astronomii przełomu XIX/XX wieku. Jej drugie wydanie opublikowano w 1907, a wydanie trzecie, reprintowe – w 1980 roku.

Zmarł na tyfus, wypełniając obowiązki lekarza. Wspominając go w 1893 roku w „Kurierze Codziennym”, Bolesław Prus pisał: „Jędrzejewicz nie robił odkryć zdumiewających, bo na to dziś nie wystarczy zapał do nauki ani nawet geniusz, lecz potrzebne są jeszcze pieniądze. Robił jednak badania samodzielne, którymi czcigodne nazwisko zapisał w rocznikach astronomicznych”.

Po śmierci Jędrzejewicza jego obserwatorium, należące do najlepiej wyposażonych na ziemiach polskich, staraniem uczonych warszawskich zostało w 1898 przeniesione do Warszawy i ulokowane na terenie Szkoły Technicznej Wawelberga i Rotwanda. Obserwatorium nadano im. Jana Jędrzejewicza.

Jarosław Włodarczyk

Przewodniczący Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza

 


SIÓDMA EDYCJA KONKURSU O NAGRODĘ im. JANA JĘDRZEJEWICZA DLA NAJLEPSZEJ POLSKOJĘZYCZNEJ KSIĄŻKI  Z DZIEDZINY HISTORII NAUKI I TECHNIKI WYDANEJ W 2018 r.

 

UROCZYSTOŚĆ OGŁOSZENIA LAUREATA

 

Siódma edycja konkursu o Nagrodę im. Jana Jędrzejewicza dla najlepszej polskojęzycznej książki z dziedziny historii nauki i techniki wydanej w 2018 roku została uroczyście rozstrzygnięta w Płońsku dnia 30 września 2019.

Ceremonia wręczenia Nagrody odbyła się w Miejskim Centrum Kultury w Płońsku. Licznie zebranych gości przywitał pan Andrzej Pietrasik, Burmistrza Miasta Płońska. Uroczystości towarzyszył popularnonaukowy wykład prof. Tomasza Bulika (Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego) o detekcji fal grawitacyjnych. 

Następnie prof. dr hab. Jarosław Włodarczyk (Instytut Historii Nauki PAN), Przewodniczący Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza, opowiedział o pracach Kapituły oraz krótko omówił zgłoszone w tym roku książki. Podkreślana była imponująca ilość zgłoszeń (19 tytułów) oraz ich różnorodność. Głównym punktem uroczystości było ogłoszenie laureata Nagrody. Prof. Włodarczyk odczytał werdykt Kapituły, która w tym roku postanowiła uhonorować pana Marka Górlikowskiego za książkę Noblista z Nowolipek. Józefa Rotblata wojna o pokój (Wyd. Znak, Kraków 2018). W swoim wystąpieniu Laureat przybliżył postać Józefa Rotblata oraz trudne wybory, wobec których naukowiec musiał stanąć broniąc swoich wartości. 

Uroczystość zamknęło złożenie kwiatów i zapalenie zniczy na grobie Jana Jędrzejewicza.

 

Barbara Bienias

sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza

 

WERDYKT KAPITUŁY

           

Kapituła Nagrody im. Jana Jędrzejewicza na posiedzeniu 13 września 2019 roku postanowiła nagrodzić książkę Marka Górlikowskiego Noblista z Nowolipek. Józefa Rotblata wojna o pokój, Wyd. Znak, Kraków 2018. 

Kapituła podkreśliła, że książka daje nowy ogląd złożonego wycinka historii nauki w kontekście społecznym i politycznym minionego stulecia, przedstawia ważną, a nieco zapomnianą postać oraz jest napisana bardzo sugestywnie. Kapituła zwróciła uwagę na uniwersalne przesłanie historii życia Józefa Rotblata dla dzisiejszego świata nauki, stającego lub mogącego stanąć wobec podobnych wyzwań. Rekonstruując biografię Rotblata, Autor wykorzystał w swojej pracy różnorodne źródła historyczne. Jednocześnie nagrodzona książka mówi nie tylko o Rotblacie, lecz szkicuje także sylwetki innych wybitnych polskich uczonych, współtworzących naukę światową w XX wieku.

 

KSIĄŻKI ZGŁOSZONE DO NAGRODY W 2019 ROKU:

 

  •  Błażejowska, Justyna. Opozycja antyreżimowa w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk w latach 1956-1989, Oficyna Wydawnicza Volumen, Instytut Pamięci Narodowej, 2018.

  • Chociłowski, Jerzy. Bronisława Piłsudskiego pojedynek z losem, Wyd. Iskry, Warszawa 2018.

  • Dobroczyński Bartłomiej, Marcinów Mira. Niezabliźniona rana Narcyza. Dyptyk o nieświadomości i początkach polskiej psychoanalizy, Wyd. Universitas, 2018.

  • Glensk, Urszula. Hirszfeldowie. Zrozumieć krew, Wyd. Universitas, Kraków 2018.

  • Górlikowski, Marek. Noblista z Nowolipek. Józefa Rotblata wojna o pokój, Wyd. Znak, Kraków 2018.

  • Grabowska, Joanna. Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie w latach 1945—1956, Instytut Historii Nauki PAN, Aspra-JR, Warszawa 2018.

  • Karas, Marcin. Nowy obraz świata. Poglądy filozoficzne Mikołaja Kopernika, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2018.

  •  Kryńska Elwira J., Suplicka Agnieszka, Wróblewska Urszula. Dzieje oświaty w regionie - województwo białostockie (1919—1939), Instytut Historii Nauki PAN, Wydział Pedagogiki i Psychologii Uniwersytet w Białymstoku, Aspra-JR, Warszawa 2018.

  •  Magdziak, Marian. Od chłopskiej chałupy do domu współczesnego rolnika. Wyd. Politechniki Łódzkiej, Łódź 2018.

  •  Marcysiak, Małgorzata. Kształtowanie się pielęgniarstwa społecznego jako działu medycyny społecznej na przykładzie województwa lwowskiego w latach 1929—1939, Instytut Historii Nauki PAN, Aspra-JR, Warszawa 2018.

  •  Motak, Maciej. Osiedle urzędnicze w Krakowie. Urbanistyka i architektura 19241942, Wyd. Politechniki Krakowskiej, Kraków 2018.

  •  Nijakowski, Lech M. Ludobójstwo. Historia i socjologia ludzkiej destrukcyjności. Wyd. Iskry, Warszawa 2018.

  •  Petelczyc Krzysztof, Kędzierska Ewelina. Mieczysław Wolfke. Gdyby mi dali choć pół miliona...Biografia, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2018.

  •  Pękacka-Falkowska Katarzyna, Bogusz, Halina. Dziennik podróży uczonej Christiana Erndtela, lekarza przybocznego króla Augusta II. Seria Silva Rerum, pod red. Elżbiety Grygiel, Wydawnictwo Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2018.

  •  Rybak Agnieszka, Smółka Anna. Wieża Eiffla nad Piną. Kresowe marzenia II RP, Wyd. Czarne, Wołowiec 2018.

  •  Sawicki, Jerzy. Ewald Georg Kleist. Wielki odkrywca z małego miasta. Kamień Pomorski 1745, Instytut Historii Nauki PAN, Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny, Warszawa 2018.

  •  Skalimowski, Andrzej. Sigalin. Towarzysz odbudowy, Wyd. Czarne, Wołowiec 2018.

  •  Urbanek, Mariusz. Profesor Weigl i karmiciele wszy, Wyd. Iskry, Warszawa 2018.

  •  Zamecki, Stefan. Problematyka naukoznawcza na łamach periodyku „Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój”. Studium historyczno-metodologiczne. Lata 1992-2016, Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa 2018.


KAPITUŁA NAGRODY W LATACH 2019–2021

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN:

prof. dr hab. Halina Lichocka, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

prof. dr hab. Bolesław Orłowski, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

dr Maria Pelczar, PAN Biblioteka Gdańska.

 

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki:

dr hab. Joanna Schiller-Walicka, prof. PAN, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

prof. dr  hab. Paweł Strzelecki, Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego

prof. dr hab. Jarosław Włodarczyk, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie.

 

Przedstawiciel Burmistrza Miasta Płońska:

p. Adam Derdzikowski.


EDYCJE NAGRODY W POPRZEDNICH LATACH

 

2013

2014

2015

2016

2017

2018