NAGRODA im. JANA JĘDRZEJEWICZA DLA NAJLEPSZEJ KSIĄŻKI POŚWIĘCONEJ HISTORII NAUKI I TECHNIKI

 

Żyjący i pracujący w Płońsku Jan Jędrzejewicz (1835–1887), lekarz i astronom, był uczonym cenionym na arenie międzynarodowej i wybitnym popularyzatorem nauki, autorem Kosmografii, wydanej w 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego. Pragnąc uhonorować i spopularyzować tę ważną w dziejach polskiej nauki postać, jak również propagować polskie piśmiennictwo na temat dziejów nauki i techniki, dwie instytucje, Komitet Historii Nauki i Techniki PAN oraz Kasa im. Józefa Mianowskiego – Fundacja Popierania Nauki, zwróciły się do Burmistrza i Rady Miejskiej w Płońsku z propozycją utworzenia cyklicznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza. Pomysł ten spotkał się z życzliwym przyjęciem i 24 stycznia 2013 roku Rada Miejska w Płońsku podjęła uchwałę o ustanowieniu corocznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza dla najlepszej książki poświęconej historii nauki i techniki, wydanej w roku poprzedzającym wręczenie Nagrody. Wysokość Nagrody, która po raz pierwszy została przyznana w 2013 roku, wynosi 10 tys. zł netto. Laureata Nagrody wyłania siedmioosobowa Kapituła, powołana przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN, Kasę im. Józefa Mianowskiego i Burmistrza Miasta Płońska. Wniosek o przyznanie Nagrody mogą zgłaszać przedstawiciele polskiego środowiska naukowego i kulturalnego oraz wydawnictwa, nadsyłając dwa egzemplarze książki wraz z krótkim uzasadnieniem do siedziby Kasy im. Józefa Mianowskiego (więcej informacji w regulaminie Nagrody).

 

Regulamin Nagrody im. Jana Jędrzejewicza (do pobrania)

 

Kontakt: mgr Maciej Jasiński, Sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Jan Walery JędrzejewiczJAN WALERY JĘDRZEJEWICZ (14 IV 1835, Warszawa – 19 XII 1887, Płońsk), astronom, lekarz. Syn Jana, adwokata, i Ewy Konarzewskiej. Po ukończeniu w 1852 roku warszawskiego gimnazjum realnego rozpoczął studia na Wydziale Architektury Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Porzucił je jednak i ostatecznie w latach 1856–1861 studiował medycynę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego (utrzymując się z korepetycji i lekcji muzyki). Po studiach odbył podróż naukową po Europie, a po powrocie otworzył w 1862 roku praktykę lekarską w Płońsku. Stopniowo gromadził instrumentarium astronomiczne i meteorologiczne. W latach 1872–1875 uruchomił w Płońsku prywatne obserwatorium astronomiczne, którego głównym instrumentem był zakupiony u Steinheila ewkatoriał z obiektywem o średnicy 162 mm, oraz stację meteorologiczną. W 1883 roku uzupełnił wyposażenie obserwatorium refraktorem Cooke’a o średnicy 140 mm.

Najważniejszym wkładem w astronomię są jego obserwacje gwiazd podwójnych, prowadzone od 17 VI 1876 do 4 XI 1887 roku; ich wyniki weszły w skład A General Catalogue of Double Stars Within 121° of the North Pole S. W. Burnhama (Carnegie Institution of Washington, 1906). Rezultaty swoich spostrzeżeń publikował w „Astronomische Nachrichten”, a w „Vierteljahrschrift der Astronomischen Gesellschaft” umieszczał regularnie sprawozdzania z działalności obserwatorium. Opracowywał również i publikował gromadzone przez siebie dane meteorologiczne za lata 1875–1887, poszukując związków między warunkami pogodowymi i pojawianiem się niektórych chorób. Był jednym z najwybitniejszych popularyzatorów nauki swoich czasów: dał wiele odczytów publicznych, umieszczał artykuły w prasie (m.in. „Korespondent Płocki”, „Przyroda i Przemysł”, „Wędrowiec”, „Wszechświat”). W 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego ukazała się jego Kosmografia, uznawana za najlepszy polski podręcznik astronomii przełomu XIX/XX wieku. Jej drugie wydanie opublikowano w 1907, a wydanie trzecie, reprintowe – w 1980 roku.

Zmarł na tyfus, wypełniając obowiązki lekarza. Wspominając go w 1893 roku w „Kurierze Codziennym”, Bolesław Prus pisał: „Jędrzejewicz nie robił odkryć zdumiewających, bo na to dziś nie wystarczy zapał do nauki ani nawet geniusz, lecz potrzebne są jeszcze pieniądze. Robił jednak badania samodzielne, którymi czcigodne nazwisko zapisał w rocznikach astronomicznych”.

Po śmierci Jędrzejewicza jego obserwatorium, należące do najlepiej wyposażonych na ziemiach polskich, staraniem uczonych warszawskich zostało w 1898 przeniesione do Warszawy i ulokowane na terenie Szkoły Technicznej Wawelberga i Rotwanda. Obserwatorium nadano im. Jana Jędrzejewicza.

Jarosław Włodarczyk

Przewodniczący Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza


KSIĄŻKI ZGŁOSZONE DO NAGRODY W 2017 ROKU

  • Disputatones „Physicorum” dictae Magistri Serpentis „Exercitium” (editio critica), redakcja, wstęp i komentarz Tadeusz Grzesik, (Studia Copernicana, t. XLV), Instytut Historii Nauki PAN, Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych, Warszawa 2016,
  • Adela Kobelska, Miasto. Uniwersytet. Literaturoznawstwo. Poznań lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku jako przestrzeń działania Koła Polonistów, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016,
  • Teresa Kotaszewicz, Tadeusz Tołwiński 1887–1951. Architekt, urbanista, twórca Polskiej Szkoły Urbanistyki, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2016,
  • Tomasz Majewski, Dzieje poznania chorób roślin w Polsce, Wydawnictwo SGGW, Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa 2016,
  • Jan Parafiniuk, Dwa wieki nauk mineralogicznych na Uniwersytecie Warszawskim, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016,
  • Tomasz Siewierski, Marian Małowist i krąg jego uczniów. Z dziejów historiografii gospodarczej w Polsce, Instytut Historii Nauki PAN, Wydział Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016,
  • Szkoły, ośrodki i twórcy polskiej historii kartografii (1945–2015), redakcja Teresa Bogasz i Beata Konopska, (Z dziejów kartografii, t. XX), Instytut Historii Nauki PAN, Zespół Historii Kartografii, Warszawa 2016,
  • Szpitalnictwo na Górnym Śląsku. Szpitale polskie w XIX i XX wieku ze szczególnym uwzględnieniem regionu Śląska, redakcja Anna Marek i Bożena Urbanek, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach (Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej), Śląska Izba Lekarska, Instytut Historii Nauki PAN, Katowice 2016,
  • Jan Szumski, Polityka a historia. ZSRR wobec nauki historycznej w Polsce w latach 1945–1964, Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa 2016,
  • Andrzej Ulmer, Cywilizacja Majów. Osiągnięcia intelektualne, historia militarna i polityczna, Wydawnictwo Napoleon V, Oświęcim 2016,
  • Stefan Zamecki, Problematyka naukoznawcza na łamach periodyku „Nauka Polska Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój”. Studium Historyczno-metodologiczne, lata 1918–1947, Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa 2016,
  • Przemysław Marcin Żukowski, Wydział Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie w latach 1918–1939, Księgarnia Akademicka, Kraków 2016.

KAPITUŁA NAGRODY W LATACH 2016–2018

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN:

prof. Halina Lichocka, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

prof. Bolesław Orłowski, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

dr Maria Pelczar, PAN Biblioteka Gdańska.

 

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki:

dr hab. Maciej Mikołajewski, prof. UMK, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, redaktor naczelny dwumiesięcznika „Urania. Postępy Astronomii”,

dr hab. Joanna Schiller-Walicka, prof. PAN, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

prof. Jarosław Włodarczyk, IHN PAN, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie.

 

Przedstawiciel Burmistrza Miasta Płońska:

p. Adam Derdzikowski.


EDYCJE NAGRODY W POPRZEDNICH LATACH

2013

2014

2015

2016