NAGRODA im. JANA JĘDRZEJEWICZA DLA NAJLEPSZEJ KSIĄŻKI POŚWIĘCONEJ HISTORII NAUKI I TECHNIKI

 

Żyjący i pracujący w Płońsku Jan Jędrzejewicz (1835–1887), lekarz i astronom, był uczonym cenionym na arenie międzynarodowej i wybitnym popularyzatorem nauki, autorem Kosmografii, wydanej w 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego. Pragnąc uhonorować i spopularyzować tę ważną w dziejach polskiej nauki postać, jak również propagować polskie piśmiennictwo na temat dziejów nauki i techniki, dwie instytucje, Komitet Historii Nauki i Techniki PAN oraz Kasa im. Józefa Mianowskiego – Fundacja Popierania Nauki, zwróciły się do Burmistrza i Rady Miejskiej w Płońsku z propozycją utworzenia cyklicznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza. Pomysł ten spotkał się z życzliwym przyjęciem i 24 stycznia 2013 roku Rada Miejska w Płońsku podjęła uchwałę o ustanowieniu corocznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza dla najlepszej książki poświęconej historii nauki i techniki, wydanej w roku poprzedzającym wręczenie Nagrody. Wysokość Nagrody, która po raz pierwszy została przyznana w 2013 roku, wynosi 10 tys. zł netto. Laureata Nagrody wyłania siedmioosobowa Kapituła, powołana przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN, Kasę im. Józefa Mianowskiego i Burmistrza Miasta Płońska. Wniosek o przyznanie Nagrody mogą zgłaszać przedstawiciele polskiego środowiska naukowego i kulturalnego oraz wydawnictwa, nadsyłając dwa egzemplarze książki wraz z krótkim uzasadnieniem do siedziby Kasy im. Józefa Mianowskiego (więcej informacji w regulaminie Nagrody).

 

Regulamin Nagrody im. Jana Jędrzejewicza (do pobrania)

 

Kontakt: dr Maciej Jasiński, Sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Jan Walery JędrzejewiczJAN WALERY JĘDRZEJEWICZ (14 IV 1835, Warszawa – 19 XII 1887, Płońsk), astronom, lekarz. Syn Jana, adwokata, i Ewy Konarzewskiej. Po ukończeniu w 1852 roku warszawskiego gimnazjum realnego rozpoczął studia na Wydziale Architektury Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Porzucił je jednak i ostatecznie w latach 1856–1861 studiował medycynę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego (utrzymując się z korepetycji i lekcji muzyki). Po studiach odbył podróż naukową po Europie, a po powrocie otworzył w 1862 roku praktykę lekarską w Płońsku. Stopniowo gromadził instrumentarium astronomiczne i meteorologiczne. W latach 1872–1875 uruchomił w Płońsku prywatne obserwatorium astronomiczne, którego głównym instrumentem był zakupiony u Steinheila ewkatoriał z obiektywem o średnicy 162 mm, oraz stację meteorologiczną. W 1883 roku uzupełnił wyposażenie obserwatorium refraktorem Cooke’a o średnicy 140 mm.

Najważniejszym wkładem w astronomię są jego obserwacje gwiazd podwójnych, prowadzone od 17 VI 1876 do 4 XI 1887 roku; ich wyniki weszły w skład A General Catalogue of Double Stars Within 121° of the North Pole S. W. Burnhama (Carnegie Institution of Washington, 1906). Rezultaty swoich spostrzeżeń publikował w „Astronomische Nachrichten”, a w „Vierteljahrschrift der Astronomischen Gesellschaft” umieszczał regularnie sprawozdzania z działalności obserwatorium. Opracowywał również i publikował gromadzone przez siebie dane meteorologiczne za lata 1875–1887, poszukując związków między warunkami pogodowymi i pojawianiem się niektórych chorób. Był jednym z najwybitniejszych popularyzatorów nauki swoich czasów: dał wiele odczytów publicznych, umieszczał artykuły w prasie (m.in. „Korespondent Płocki”, „Przyroda i Przemysł”, „Wędrowiec”, „Wszechświat”). W 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego ukazała się jego Kosmografia, uznawana za najlepszy polski podręcznik astronomii przełomu XIX/XX wieku. Jej drugie wydanie opublikowano w 1907, a wydanie trzecie, reprintowe – w 1980 roku.

Zmarł na tyfus, wypełniając obowiązki lekarza. Wspominając go w 1893 roku w „Kurierze Codziennym”, Bolesław Prus pisał: „Jędrzejewicz nie robił odkryć zdumiewających, bo na to dziś nie wystarczy zapał do nauki ani nawet geniusz, lecz potrzebne są jeszcze pieniądze. Robił jednak badania samodzielne, którymi czcigodne nazwisko zapisał w rocznikach astronomicznych”.

Po śmierci Jędrzejewicza jego obserwatorium, należące do najlepiej wyposażonych na ziemiach polskich, staraniem uczonych warszawskich zostało w 1898 przeniesione do Warszawy i ulokowane na terenie Szkoły Technicznej Wawelberga i Rotwanda. Obserwatorium nadano im. Jana Jędrzejewicza.

Jarosław Włodarczyk

Przewodniczący Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza


UROCZYSTOŚĆ OGŁOSZENIA LAUREATA

Piąta edycja konkursu o Nagrodę im. Jana Jędrzejewicza dla najlepszej polskiej książki o historii nauki i techniki wydanej w 2016 roku, została uroczyście rozstrzygnięta w Płońsku dnia 25 września 2017.

Uroczystość wręczenia Nagrody odbyła się w Miejskim Centrum Kultury w Płońsku i otworzyło ją powitanie gości przez pana Andrzeja Pietrasika, Burmistrza Miasta Płońska. Ceremonii towarzyszył popularnonaukowy wykład prof. Andrzeja Udalskiego (Obserwatorium Astronomiczne UW), który przedstawił współczesne metody badania ciał niebieskich ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju tych instrumentów, z których korzystał Jan Jędrzejewicz.

Głównym punktem ceremonii było ogłoszenie laureata Nagrody. Prof. Jarosław Włodarczyk, Przewodniczący Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza, opowiedział o zgłoszonych w tym roku publikacjach oraz przedstawił werdykt Kapituły. Nagroda przyznana została prof. Janowi Parafiniukowi za książkę Dwa wieki nauk mineralogicznych na Uniwersytecie Warszawskim (Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016). Laureat nie mógł z powodu obowiązków zawodowych przybyć na uroczystość. Przewodniczący Kapituły odczytał przesłany przez niego list, a Nagrodę w jego imieniu odebrała p. Dorota Szczęsna, przedstawicielka Wydawnictw UW. W zastępstwie prof. Jana Parafiniuka wykład wygłosił prof. Jarosław Włodarczyk, który opowiedział o metodach pozyskiwania środków na badania astronomiczne we wczesnej epoce nowożytnej.

Uroczystość zamknęło złożenie kwiatów i zapalenie zniczy na grobie Jana Jędrzejewicza.

Maciej Jasiński

sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza


WERDYKT KAPITUŁY

Kapituła Nagrody im. Jana Jędrzejewicza na posiedzeniu 11 września 2017 roku postanowiła nagrodzić książkę Jana Parafiniuka Dwa wieki nauk mineralogicznych na Uniwersytecie Warszawskim (Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016).

Książka w gruntowny sposób przedstawia rozwój nauk mineralogicznych na tle dziejów Uniwersytetu Warszawskiego. Kapituła zwróciła uwagę na bardzo rzeczowy i merytoryczny język publikacji oraz jej staranne przygotowanie. Jest to praca ciekawa zarówno z puntu widzenia historii nauk o Ziemi, jak i historii oświaty. Jest także interesującą i dobrze wprowadzającą w temat lekturą nawet dla laików.

Kapituła zwróciła także uwagę na następujące tytuły spośród zgłoszonych do Nagrody książek:

- Adela Kobelska, Miasto. Uniwersytet. Literaturoznawstwo. Poznań lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku jako przestrzeń działania Koła Polonistów, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016.

Książka w rzetelny i zajmujący sposób przedstawia na przykładzie polonistyki tworzenie środowiska uniwersyteckiego w mieście pozbawionym tradycji akademickich.

- Teresa Kotaszewicz, Tadeusz Tołwiński 1887–1951. Architekt, urbanista, twórca Polskiej Szkoły Urbanistyki, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2016.

Jest to napisana przystępnym językiem i atrakcyjnie wydana praca, która w całościowy sposób przedstawia ważną postać historii architektury – zagadnienia z pogranicza historii nauki i historii kultury.


 KSIĄŻKI ZGŁOSZONE DO NAGRODY W 2017 ROKU

  • Disputatones „Physicorum” dictae Magistri Serpentis „Exercitium” (editio critica), redakcja, wstęp i komentarz Tadeusz Grzesik, (Studia Copernicana, t. XLV), Instytut Historii Nauki PAN, Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych, Warszawa 2016,
  • Adela Kobelska, Miasto. Uniwersytet. Literaturoznawstwo. Poznań lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku jako przestrzeń działania Koła Polonistów, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016,
  • Teresa Kotaszewicz, Tadeusz Tołwiński 1887–1951. Architekt, urbanista, twórca Polskiej Szkoły Urbanistyki, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2016,
  • Tomasz Majewski, Dzieje poznania chorób roślin w Polsce, Wydawnictwo SGGW, Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa 2016,
  • Jan Parafiniuk, Dwa wieki nauk mineralogicznych na Uniwersytecie Warszawskim, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016,
  • Tomasz Siewierski, Marian Małowist i krąg jego uczniów. Z dziejów historiografii gospodarczej w Polsce, Instytut Historii Nauki PAN, Wydział Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016,
  • Szkoły, ośrodki i twórcy polskiej historii kartografii (1945–2015), redakcja Teresa Bogasz i Beata Konopska, (Z dziejów kartografii, t. XX), Instytut Historii Nauki PAN, Zespół Historii Kartografii, Warszawa 2016,
  • Szpitalnictwo na Górnym Śląsku. Szpitale polskie w XIX i XX wieku ze szczególnym uwzględnieniem regionu Śląska, redakcja Anna Marek i Bożena Urbanek, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach (Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej), Śląska Izba Lekarska, Instytut Historii Nauki PAN, Katowice 2016,
  • Jan Szumski, Polityka a historia. ZSRR wobec nauki historycznej w Polsce w latach 1945–1964, Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa 2016,
  • Andrzej Ulmer, Cywilizacja Majów. Osiągnięcia intelektualne, historia militarna i polityczna, Wydawnictwo Napoleon V, Oświęcim 2016,
  • Stefan Zamecki, Problematyka naukoznawcza na łamach periodyku „Nauka Polska Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój”. Studium Historyczno-metodologiczne, lata 1918–1947, Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa 2016,
  • Przemysław Marcin Żukowski, Wydział Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie w latach 1918–1939, Księgarnia Akademicka, Kraków 2016.

KAPITUŁA NAGRODY W LATACH 2016–2018

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN:

prof. Halina Lichocka, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

prof. Bolesław Orłowski, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

dr Maria Pelczar, PAN Biblioteka Gdańska.

 

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki:

dr hab. Maciej Mikołajewski, prof. UMK, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, redaktor naczelny dwumiesięcznika „Urania. Postępy Astronomii”,

dr hab. Joanna Schiller-Walicka, prof. PAN, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

prof. Jarosław Włodarczyk, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie.

 

Przedstawiciel Burmistrza Miasta Płońska:

p. Adam Derdzikowski.


EDYCJE NAGRODY W POPRZEDNICH LATACH

2013

2014

2015

2016